Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017

Κάστρο Κορυνού


Πρώτη δημοσίευση για τα κατάλοιπα μιας οχύρωσης από την οποία  δεν υπήρχαν φωτογραφίες.

Βρίσκεται σε δυσπρόσιτο βραχώδες ύψωμα ανατολικά της Οινόης και 3χλμ νότια από το Πάνακτο.

Το κάστρο ήταν μέρος των οχυρώσεων της βορειοδυτικής Αττικής.

Φωτογραφήθηκε και ερευνήθηκε για τον Καστρολόγο από τον Ιωάννη Δέδε στις 23 Φεβρουαρίου 2017.

Η χρονολόγησή του είναι αβέβαιη.






Σάββατο, 4 Φεβρουαρίου 2017

Βουκολέων



Ο  «Βουκολέων» ήταν ένα από τα παλάτια των Βυζαντινών αυτοκρατόρων στην Κωνσταντινούπολη.

Αυτό είναι το μέρος όπου δολοφονήθηκε ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς από τον Τσιμισκή.

 Είναι ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα δείγματα κοσμικής αρχιτεκτονικής των Βυζαντινών.  Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες χρησιμοποίησαν κατά καιρούς τρία ανάκτορα στην  Κωνσταντινούπολη: αρχικά υπήρχε το «Μέγα και Ιερόν Παλάτιον» που έχτισε ο Μ.Κωνσταντίνος,  μετά δημιουργήθηκε ως προέκταση του Μεγάλου Παλατιού  ο Βουκολέων και τον 11ο αιώνα ο Αλέξιος Α' Κομνηνός έχτισε το παλάτι των Βλαχερνών.


Στην Κωνσταντινούπολη υπήρχαν και πολλά ακόμα «παλάτια» που όμως δεν χρησίμευσαν ως βασιλικές κατοικίες.

Το παλάτι του Βουκολέοντος  κτίσθηκε από τον Θεοδόσιο Β΄, τον 5ο αιώνα, την περίοδο που έγινε η κατασκευή  των τειχών της Κωνσταντινούπολης. Αργότερα επεκτάθηκε από τον Ιουστινιανό, στις αρχές του 6ου αιώνα.

 Σώζεται σήμερα το κέλυφος ενός μακρόστενου κτίσματος με εντυπωσιακά μαρμάρινα πλαίσια στα παράθυρα και θολωτή στέγη. Το συγκεκριμένο κτίσμα χρονολογείται από την περίοδο του Θεοφίλου (829-842) ή του Νικηφόρου Φωκά (963-969), ο οποίος κατοικούσε στο Βουκολέοντα.

 Ο Βουκολέων ήταν πάνω στη θάλασσα με δικό του λιμάνι. Υπήρξε βασικά τόπος θερινής διαμονής των αυτοκρατόρων, αλλά κατά περιόδους χρησίμευσε και σαν κύρια κατοικία. Οι Παλαιολόγοι (όπως και οι Κομνηνοί παλαιότερα) έμεναν στο παλάτι των Βλαχερνών. Οι Λατίνοι «αυτοκράτορες», πιο πριν, έμεναν στον Βουκολέοντα. Σημειωτέον ότι στην άλωση του 1204 εδώ είχαν καταφύγει η αυτοκράτειρα και όλες οι κυρίες της Αυλής (αυτό δεν τις έσωσε, βεβαίως).

Το όνομα «Βουκολέων» οφείλεται σε μία μαρμάρινη γλυπτή σύνθεση (μάλλον αρχαιοελληνικής προέλευσης) που ήταν τοποθετημένη στην αποβάθρα του λιμανιού και παρίστανε ένα βόδι και ένα λιοντάρι. Το όνομα αυτό  μαρτυρείται πρώτη φορά στις γραπτές πηγές μόλις το 800 («επί τον Βουκολέοντα και την Σιδηράν διαβιβάσας»).

Μέχρι τον 19ο αιώνα το κτίριο σωζόταν σχεδόν ολόκληρο αν και είχε εγκαταλειφθεί πολύ πριν από την άλωση του 1453. Το 1873, το δυτικό του μέρος  κατεδαφίστηκε για να φτιαχτεί ο σιδηρόδρομος…

Δυο μαρμάρινα λιοντάρια που κοσμούσαν το ανάκτορο φυλάσσονται στο μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

Τα ερείπια του ανακτόρου σώζονται ακόμα στην παραλιακή λεωφόρο Κέννεντυ του Μαρμαρά.  Προφανώς η λεωφόρος δημιουργήθηκε με μπάζωμα της θάλασσας (κάτι αντίστοιχο με τη λεωφόρο Κέννεντυ της Θεσσαλονίκης!).  Έτσι σήμερα, ο κάποτε επιθαλάσσιος Βουκολέων απέχει περί τα 100 μέτρα από τη θάλασσα.


 Αναπαράσταση από τον Γάλλο  γραφίστα Antoine Helbert. 





Πώς είναι πραγματικά το μνημείο σήμερα:




Και μια παλιά καρτ ποστάλ. Το πάνω μέρος είναι αναπαράσταση (του 19ου αιώνα για τον 11ο) ενώ το κάτω μέρος δείχνει την κατάσταση του παλατιού την εποχή εκείνη (τέλος 19ου αι.).





Τρίτη, 25 Οκτωβρίου 2016

Πύργοι στην Εύβοια: Άλλοτε και τώρα

Ο πύργος στο Σκουντέρι.
Αριστερά όπως είναι σήμερα. Δεξιά από φωτογραφία του Θ.Σκούρα (Μάιος 1968)
(οι φωτογραφίες δεν είναι από την ίδια γωνία λήψης. Προσέξτε το μικρό κυπαρίσσι αριστερά στην δεύτερη φωτο, που στην πρώτη φωτο είναι σε πρωτο πλάνο -50 χρόνια μαγαλύτερο.  )
























Πύργος Δύστου. Λιγότερο κατεστραμμένος αλλά με φανερά τα σημάδια του χρόνου.
Αριστερά όπως είναι σήμερα. Δεξιά από φωτογραφία του Θ.Σκούρα (Ιούνιος 1969)
























Λυπηρό θέαμα, αλλά προτού συνεχίσουμε τα σπαραξικάρδια σχόλια θα πρέπει να πούμε ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι η εξαίρεση.
Οι περισσότεροι πύργοι στην Εύβοια από το φωτογραφικό αρχείο του Θ.Σκούρα (πριν 40-50 χρόνια) είναι σχεδόν στην ίδια  κατάσταση με σήμερα. Π.χ. Καδί, ΑμφιθέαΓυμνό, Τριάδα, Κουρούνια, Κήποι, Κοίλι , και άλλοι πολλοί.
Μερικοί, όπως στο Βασιλικό, στο Αλιβέρι (ΔΕΗ) στο Αυλωνάρι στο Τραχήλι και αλλού, είναι σε καλύτερη κατάσταση απ’ ό,τι παλιότερα, μετα από εργασίες αναστήλωσης.

Ας σημειωθεί ότι, για μερικούς πύργους, οι μοναδικές φωτογραφίες στον Καστρολόγο πρέρχονται από το αρχείο Σκούρα, όπως οι πύργοι Μπέζα και Μίστρου.
Ειδικά για τον πύργο Μπέζα, υπάρχει και σχέδιο από τον Buchon του1841 που δεν δείχνει σημαντικές διαφορές από τις φωτογραφίες του Σκούρα του 1969. Αν υπάρχουν διαφορές από τότε, δεν το γνωρίζω.
Πύργος Μπέζα 1841 (Buchon)
Πύργος Μπέζα 1969 (Σκκούρας)




Δευτέρα, 10 Οκτωβρίου 2016

Δύο «άγνωστοι» πύργοι στην Εύβοια

Δύο νέοι και δυσεύρετοι πύργοι προστέθηκαν στον Κατρολόγο. Στη Στενή και στους Βούνους Εύβοιας.

Τους πύργους εντόπισε, φωτογράφισε και περιέγραψε ο Ιωάννης Δέδες.

Παρουσιάζονται σε παγκόσμια αποκλειστικότητα στον Καστρολόγο (μ'αρέσει να λέω κάτι τέτοια).

Αν και σε όχι καλή κατάσταση, πρόκειται γαι πολύτιμα ευρήματα, καθώς οι πύργοι ήταν ουσιαστικά άγνωστοι, με ελάχιστες αναφορές στη βιβλιογραφία και στο διαδίκτυο.

Παλαιόπυργος Στενής




Πύργος Βούνων




Τρίτη, 4 Οκτωβρίου 2016

800 !

Τα κάστρα στον Καστρολόγο έφτασαν τα 800!

Η εισαγωγή υπ' αριθμόν 800 είναι ο πύργος Γοματίου. Ήταν ένας από τους μοναστηριακούς πύργους που προστάτευαν μετόχια του Αγίου Όρους στη Χαλκιδική.

Φωτογραφίες εμού του ιδίου:







Παρασκευή, 30 Σεπτεμβρίου 2016

Κρατήρας μετεωρίτη (;) στο Πελινναίον

Πρόσφατα (Σεπτέμβριος 2016) πρόσθεσα στον Καστρολόγο την Αρχαία Πέλιννα ή Πελινναίον. Πρόκειται για αρχαία πόλη βόρεια από το χωριό Πετροπόρος Tρικάλων που εξακολοθούσε να υπάρχει  και κατά το Μεσαίωνα με την ονομασία Γαρδίκι ή Παλιογαρδίκι.

Τμήμα τείχους από την Αρχαία Πέλιννα
Στην αρχαία Πέλιννα γίνονται ανασκαφές που έχουν φέρει στο φως πολύ ενδιαφέροντα ευρήματα και aναμένεται να δώσoυν περισσότερα. Παρόλο που είναι μια άγνωστη στο ευρύ κοινό πόλη, έχει μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον καθώς ήταν κέντρο τελέσεως ορφικών και βακχικών μυστηρίων.

Σκοπός αυτής της ανάρτησης είναι να προταθεί μια εξήγηση για την καταστροφή της μεσαιωνικής πόλης που έπαψε να υπάρχει μετά τον 12ο αιώνα.

Δίπλα στην αρχαία ακρόπολη (που ήταν οχύρωση και της μεσαιωνικής πόλης) υπάρχει μια μεγάλη δολίνη (γεωλογικό κοίλωμα-βύθισμα) με μέγιστο πλάτος 280 μέτρα και βάθος περί τα 100 μέτρα.

Η δολίνη στο λόφο της Πέλιννας
Η τοπική ονομασία για το βύθισμα είναι «Ζούρπαπας» (τρελός παπάς) ή «Βούντσμα».

Αν ο θρύλος για τη δημιουργία του Ζούρπαπα έχει έστω και ψήγματα αληθείας (βλ. παρακάτω), τότε η πολίχνη καταστράφηκε εξαιτίας της εκδήλωσης αυτού του γεωλογικού φαινομένου και τα κατάλοιπά της βρίσκονται στον πυθμένα του βυθίσματος.

O Θρύλος του Ζούρπαπα
Ένας από τους επικρατέστερους θρύλους για τη δημιουργία της δολίνης, από όπου πήρε και την ονομασία «Ζούρπαπας», έχει ως εξής:

Στην πλατεία κάποτε γινόταν ένας γάμος. Ένας παπάς πάντρευε τη μια του κόρη, την ομορφότερη. Όμως όταν την είδε να χορεύει, του άρεσε τόσο πολύ που άρχισε να κάνει ανήθικες σκέψεις. Προφανώς πιωμένος την πλησίασε, την άρπαξε και τη φίλησε.
Εκείνη τη στιγμή άνοιξε η γη και κυριολεκτικά κατάπιε την πόλη. Μόνο η εκκλησία έμεινε άθικτη στην άκρη της θεόρατης τρύπας.

Η εκδοχή του Καστρολόγου
Μέσα στο βύθισμα του Ζούρπαπα δεν διακρίνονται ερείπια. Αν υπήρχαν, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο θρύλος με τον αιμομίκτη παπά έχει κάποια βάση.

Αυτό που διακρίνουμε όμως στο κέντρο του πυθμένα του βυθίσματος (βλ. φωτογραφία) είναι μια ολοστρόγγυλη τρύπα-κρατήρας διαμέτρου 60 μέτρων περίπου, που το χειμώνα μετατρέπεται σε μικρή λίμνη.

Η μορφή αυτού του κρατήρα δείχνει σαφώς ότι προέρχεται από πτώση μετεωρίτη!

Το γεγονός ότι η τρύπα κρατάει νερό (προφανώς βρόχινο) ενισχύει αυτήν την εκδοχή. Το έδαφος του λόφου είναι ασβεστολιθικό και ερημοποιημένο και, κανονικά, δεν κρατάει καθόλου νερό πράγμα που εξηγεί και την απουσία βλάστησης στην περιοχή. Η παραμονή του νερού μέσα στον κρατήρα οφείλεται στα αδιάβροχα πετρώματα γύρω από την τρύπα που δημιουργήθηκαν μετά από κάποια βίαιη εκρηξιγενή δραστηριότητα (σε τέτοιες περιπτώσεις, για να το πούμε απλά, τα πετρώματα λιώνουν και κλείνουν οι πόροι τους) .

Τέτοιες λιμνούλες στη Γεωλογία ονομάζονται maar και προέρχονται είτε από πτώση μετεωρίτη είτε από ηφαιστειακή δραστηριότητα. Υπάρχουν πολλές τέτοιες σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα οι μόνες γνωστές (ως τώρα) περιπτώσεις είναι οι δύο δίδυμες λίμνες Ζερέλια νότια του Αλμυρού, διαμέτρου 150 και 250 μέτρων, που είναι εξακριβωμένο ότι προέρχονται από πτώση μετεωρίτη.

Αυτή είναι μια προσωπική άποψη για τη δημιουργία του Ζούρπαπα, που βασίζεται αποκλειστικά σε φωτογραφίες από το διαδίκτυο. Θεωρώ όμως ότι συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες να είναι σωστή.

Η θεωρία περί πτώσεως μετεωρίτη μπορεί να επαληθευτεί μόνο με επιστημονική έρευνα, η οποία ίσως προσδιορίσει και αν αυτό συνέβη πράγματι κατά το μεσαίωνα (καταστρέφοντας τη Βυζαντινή πόλη) ή πολλές χιλιάδες χρόνια πριν.

Τα Ζερέλια στον Αλμυρό από Google Maps